Zmiany klimatu i transformacja energetyczna

Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska i BioróżnorodnościPolska stoi przed bezprecedensowym wyzwaniem transformacji energetycznej – procesu kluczowego nie tylko dla realizacji celów klimatycznych Unii Europejskiej, ale przede wszystkim dla zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa energetycznego kraju i ochrony środowiska naturalnego. Jak podkreśla dr Joanna Maćkowiak-Pandera, prezeska Forum Energii:
„Polska dyskusja wokół transformacji koncentruje się na temacie zamykania elektrowni węglowych, a za mało rozmawiamy o inwestycjach w przyszłość: w magazyny energii, nowe technologie czy edukację społeczeństwa. Tymczasem bezpieczne i zrównoważone dostawy energii są warunkiem rozwoju całej gospodarki”.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej odgrywa w tym procesie strategiczną rolę, wspierając projekty dekarbonizacyjne i adaptacyjne na wszystkich szczeblach.

Energetyka i dekarbonizacja: fundamenty zielonej przyszłości

Odejście od węgla – konieczność czy szansa?

Dekarbonizacja polskiej energetyki to proces złożony, wymagający nie tylko inwestycji w odnawialne źródła energii, ale również kompleksowej modernizacji całości systemu energetycznego.
Wg najnowszej edycji raportu Forum Energii:
„W 2024 r. udział węgla w produkcji energii elektrycznej spadł do rekordowo niskiego poziomu 56,2%, a OZE osiągnęły 29,4%. Jednak transformacja przebiega punktowo i nieskoordynowanie, przez co trudno efektywnie obniżać emisyjność gospodarki”.
Eksperci podkreślają, że Polska jako trzecia gospodarka w UE pod względem emisyjności stoi przed koniecznością przyśpieszenia rozwoju zielonych technologii.
Dr inż. Bolesław Zaporowski z PAN zauważa:
„Transformacja energetyczna w Polsce jest możliwa, ale wymaga determinacji, realizmu, szerokiego konsensusu społecznego i ukierunkowania środków na rozwój zeroemisyjnych technologii”.

Kluczowe obszary dekarbonizacji:

  • Energetyka wiatrowa: Dynamicznie rośnie potencjał offshore na Bałtyku (w 2025 roku trwa realizacja projektów o mocy 3 GW).

  • Fotowoltaika: W 2024 roku to właśnie fotowoltaika stanowiła lwią część przyrostu mocy OZE – głównie dzięki prosumentom oraz elektrowniom PV rozwijanym przez samorządy i firmy.

  • Biomasa i biogaz: Media branżowe podkreślają, że wykorzystanie biogazu i biomasy, szczególnie w sektorze rolniczym i leśnym, to ogromna szansa na zdecentralizowanie produkcji energii w Polsce.

  • Magazynowanie energii: Według prezes NFOŚiGW:

    „W magazynach widzimy katalizator rozwoju OZE. Ogromna liczba wniosków pokazuje realne zainteresowanie tym obszarem i potrzebę intensywnego wsparcia”.

  • Sieci inteligentne: Rozwój i modernizacja infrastruktury przesyłowej jest warunkiem dalszej transformacji.

Rola sektora ciepłowniczego

Sektor ciepłowniczy to jedno z najtrudniejszych wyzwań. Prof. Jan Popczyk (Politechnika Śląska) ocenia:
„Modernizacja ciepłownictwa i odejście od węgla wymaga setek miliardów złotych, wsparcia rządowego i otwartości na współpracę z sektorem prywatnym”. Inwestycje te umożliwią m.in. efektywną termomodernizację i upowszechnienie OZE jako podstawowego źródła ciepła.

 

Adaptacja do zmian klimatu: przygotowanie na nową rzeczywistość

Rosnące zagrożenia klimatyczne

Polska już doświadcza skutków ocieplenia. „Średnia temperatura wzrosła w ostatnim stuleciu o ok. 1,5°C, a w scenariuszu braku działań może wzrosnąć nawet o 4°C do końca XXI wieku” – ostrzega prof. Szymon Malinowski, klimatolog z UW.
Główne zagrożenia adaptacyjne:

  • Susze i niedobory wody: „Modernizacja gospodarki wodnej i retencja muszą stać się priorytetem państwa” — postulują Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych.

  • Powodzie błyskawiczne: Tu kluczowe są systemy ostrzegania oraz infrastruktura retencyjna.

  • Fale upałów: Miasta muszą stawiać na rozwój zieleni oraz błękitno-zieloną infrastrukturę, co podkreśla ONZ i Bank Światowy.

  • Zmiany w rolnictwie: IPCC zaleca m.in. upowszechnianie upraw odpornych na suszę i dostosowanie praktyk agrotechnicznych.

Rozwiązania oparte na przyrodzie

Natura i infrastruktura błękitno-zielona są uznawane przez ekspertów za najbardziej kosztowo efektywne sposoby adaptacji.
Np. renaturyzacja mokradeł i przywracanie terenów zalewowych, korytarzy ekologicznych, czy miejskie parki deszczowe przynoszą wymierne korzyści środowiskowe i klimatyczne.

 

Raporty i analizy: podstawa skutecznych działań

Monitorowanie postępów transformacji

Regularne analizy Forum Energii, NFOŚiGW i Banku Światowego dostarczają aktualnych danych o postępach. Wskaźniki kluczowe to:

  • Spadek emisji gazów cieplarnianych w poszczególnych sektorach (w tym energetyce i ciepłownictwie)

  • Udział OZE w miksie energetycznym (w 2024 r. już blisko 30%)

  • Efektywność energetyczna gospodarki

  • Stopień przygotowania do ekstremów pogodowych

Jak podają eksperci Forum Energii:
„Transformacja w Polsce postępuje, ale jest chaotyczna, kosztowna i wymaga wreszcie spójnej strategii krajowej – dziś dominuje efekt czynników zewnętrznych, unijnej polityki i presji cen emisji”.

 

Analiza kosztów i korzyści

Eksperci EY i UNGC Poland pokazują w raportach, że transformacja oraz adaptacja klimatyczna mogą przynieść nawet 500 mld zł dodatkowej wartości dla gospodarki oraz 250+ tys. nowych miejsc pracy do 2040 roku – przy założeniu aktywnego wsparcia finansowego i legislacyjnego.

Instrumenty finansowe NFOŚiGW

Fundusz oferuje szeroki wachlarz instrumentów wspierających:

  • Programy (np. Czyste Powietrze, Mój Prąd, Agroenergia, Lemur) zaspokajają potrzeby od gospodarstw domowych po sektor publiczny.

  • Od 2023 r. wdrażane są nowe programy z funduszy UE (np. FEnIKS, FEPW, KPO, Fundusz Modernizacyjny).

  • Połączenie dotacji, pożyczek i instrumentów hybrydowych zapewnia elastyczność wsparcia.

Wyzwania i perspektywy

Bariery do przezwyciężenia

  • Finansowe: wysokie koszty początkowe (szczególnie w ciepłownictwie i sieciach elektroenergetycznych).

  • Regulacyjne: potrzeba uproszczenia procedur oraz stworzenia długofalowej strategii.

  • Społeczne: konieczność budowania akceptacji dla zmian i zmiany mentalności.

  • Techniczne: rozwój infrastruktury sieciowej oraz magazynowania energii.

Szanse na przyszłość

Transformacja energetyczna to ogromna szansa dla gospodarki, szczególnie w kontekście rozwoju zielonych technologii, innowacji oraz eksportu.
Jak zauważa Kacper Kwidziński (Forum Energii):
„Mamy szansę przekształcić polską energetykę ze źródła wyzwań w motor innowacyjności, rozwoju gospodarczego i miejsca pracy przyszłości”.

Polska transformacja energetyczna to proces wieloletni, wymagający koordynacji sektora publicznego, biznesu oraz społeczeństwa obywatelskiego. Sukces zależy od wdrożenia krajowej strategii, systematycznego monitoringu i elastycznego wspierania nowoczesnych technologii i praktyk.

Jak piszą eksperci Deloitte:
„Najbardziej zielona energia to ta, którą oszczędzamy – efektywność powinna być punktem wyjścia nowej strategii energetycznej”.

 

Przypisy

  1. Joanna Maćkowiak-Pandera, cyt. w: Forum Energii, Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2025, 2025.

  2. NFOŚiGW, konferencja i raport (2025), https://www.gov.pl/web/nfosigw/glos-nfosigw-na-najwiekszej-w-polsce-konferencji-o-energetyce-wiatrowej

  3. Forum Energii, „Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2025”, https://www.forum-energii.eu/transformacja-energetyczna-polski-edycja-2025

  4. „Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2024”, Forum Energii, 2024

  5. prof. Bolesław Zaporowski, wywiad: „Transformacja energetyczna jest niezbędna i możliwa” (PAN), 2023, https://oldkel.pan.pl

  6. Bank Gospodarstwa Krajowego, KPO, dane sektorowe, 2024

  7. Ecoekonomia.pl, „Transformacja energetyczna – technologie, które zmienią oblicze polskiej energetyki”, 2025

  8. Jan Popczyk, „Jaka transformacja energetyczna w Polsce?” PPTE2050.pl, 2023

  9. Prof. Szymon Malinowski, cyt. w: Polityka, 2023

  10. Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych, Stan gospodarki wodnej w Polsce, 2023

  11. ONZ/World Bank, „Zielone miasta – strategia adaptacyjna dla Europy Środkowo-Wschodniej”, 2023

  12. IPCC, „Sixth Assessment Report”, 2022

  13. Bank Światowy, „Nature-Based Solutions for Climate”, 2022

  14. UNGC Poland, EY: „Transformacja energetyczna. Koszty i korzyści”, 2024

  15. BCC, „Transformacja energetyczna to największe wyzwanie dla Polski”, 2023

  16. Deloitte, Newsletter: Transformacja Energetyczna, Sierpień 2024

Kategorie

Nowe na stronie